Top-10 Suchbegriffe


75 Jahre Stadtrechte

Helmut Collmann
Landschaftspräsident
Voogd van de Weenker Jubiläumsfier
75 Johr Stadt Weener

Festred toe de Jubiläumsfier 75 Johr Stadt Weener an de 25. September 2004

Hochgeachte Damen und Herren,
1053 Johr Weener - und 75 Johr Stadt Weener - wo passt dat binanner? Man bevör ik dorub ingah, will ik man eevkes toeben: Ik mut ja vörweg graleern, um dat ik dat nich vergeet.

In 't Naam van de Oostfreeske Landskup un aal Oostfreesen un ok van de Landkreis Leer, de ik hier ja ok vertreden dür, graleer ik de Üppersten van Weener un aal Weenkers dortoe, dat Weener nu siet 75 Johr 'n Stadt is.

Ik wünske disse Stadt un de, de hier leben, van Harten 'n goede Toekumst - van Harten, wiel dat Rheiderland un dormit ok Weener mi in aal de Johren an 't Hart wursen is.

Ik sä dat all: Weener gifft dat nu över dusend Johr, man de Stadt jüst 75 Johr, un dat bünt van dat Boek Weener bloot 'n poar Sieden. Har Weener nich all völ ehrder Stadt worden musst?

Ik meen van woll! Un dat geiht so: Weener was all froe 'n Amtsstee - van dat Kloster Werden. Later was Weener de üpperste Stee van de freeske Landesgemeent Reiderland un ok as Grotdör van Oostfreesland heel froe 'n Handelsstee.

Weener was as Schanze de Stee up de Geesttung, wor man frömde Soldaten uphollen kunn, wenn de in 't leeger Rheiderland wullen .

Un de Handel wuss up. Van 1680 of an mook Weener sük 'n Naam mit Peerhandel. In haast heel Europa kunn man Peer ut Weener finnen, un ok för Botter un Kääs was Weener heel bekannt. Mennigeen ut Weener is dorbi riek worn. Hier satt do Geld, 'n bült Geld!

Un Weener was all froe 'n Stee, van de ut nich blot de Weenkers, man ok de Lü in 't Rheiderland un de Kuntrei umtoe versörgt wurden mit dat, wat man so bruukt. Handwark un de Handel mit dat, wat de so herstellde, wursen up in Weener.

1749 toe 'n Bispill gaf dat hier 7 Schmeeden, 8 Timmereen, 12 Schoestereen, 5 Schnieders, 20 Backers, 3 Schlachters un 8 Beerbrooereen. Ik heb man bloot 'n poar nömt, um joe düdelk toe maken: de Flecken Weener was all wat.

In 't utlopende laate Middeloller was Weener Voogtei un van 1817 of an Sitz van dat "Oberrheiderländer Amt", van 1895 of an Sedel van de neje Kreis Weener. Weener har 'n Amtsgericht, 'n Finanzamt, 'n Tollamt un, un.

Un doch was Weener bit 1929 kien Stadt. Woran hett dat legen, fragt man sük denn ja. Toe uns Glück ist dortoe forscht worden, un dorna gifft dat woll 'n Packje Oorsaken.

Toe 'n eersten was dat in heel Freesland bit up een Stee in Holland so, dat de Handelsplatzen so as Weener in 't Middeloller kien Stadtrechten kregen, um dat an dat Achterland haperde. Se wurden nich groot genug. Un de Marsch, wor se ja dran liggen, was toe unseker van See her.

Een enkelde Utnaam mut ik nömen, un dat is Emden. Man Emden liggt nich up 'n Geesttung, is 'n Havenstadt un har froe Bedüden för sien Achterland.

Un dann het man noch wat rutfunnen: De Stadtjers harrn ja besünner Rechten, man de harrn de Freesen in de Landesgemeenten mit hör "Friesische Freiheit" ok. Un dat Rheiderland was 'n friesische Landesgemeent.

Glövt man seeker, dat de, de dat in de Landesgemeenten toe seggen harrn, gor nich sharp up 'n Stadt in hör Kuntrei wassen. Een Stadt mit Müren, dat passde nich toe doe Genotenskup in 't Freesenland.

Un noch wat: De freeske Handelslü in de Landesgemeenten kreegen an 't Utgang van 't Middeloller immer mehr Tegenkrabers ut de groode Städte, van Bremen toe 'n Bispill.

Goed het dat ok nich west, dat sük de oostfreeske Höftlinge aalweg in de Hoar legen un ok noch tegen Bremen un Hambörg ankraben denen.

So is in Oostfreesland so 'n richtig starke Stadt buten Emden nich upwursen. De Höfttlinge un naast de Graf leten Emden un besünners Auerk un Nörden hör Upgaaf as Handels- un Marktstee, man de grote Rechten as anner Städte kregen se ok nich. Jever nich un Weener ja ok nich, as wi weten.

Disse Handelssted'n het dat an sük schaad't. Denn an anner Sted'n kregen de Städte besünner Rechten tegenöver dat Umland, un dat mok her stark.

Bi uns het dat bit henn toe vandaag immer' n Verbinden tüsken de Handelsplatzen/Städte un dat Umland geven. De Verschill tüsken Stadt un Umland ist lang nich so groot as annersworns.

De besünner Laag in 't Oostfreesenland het aber ok dortoe föhrt, dat uns Handelssted'n un Marktplatzen nich so groot wurden as annerswordens.

Um Stadt toe worden, muss man woll 10.000 Inwohners hebben. Weener haar de nich, un so bleev dat ok van disse Kant bi Weener as Flecken.

Man 1867 de sük doch wat: de Marktflecken Weener kreeg dör 'n neje Verfatensstatut haast Stadtcharakter. Van de Tied of an harrn hier een Buurmester, twee Ratsleeden (later dree) un acht Börgervörstehers mitnanner dat Seggen. Dat was doch all wat, denn vördem harrn twee Schüttemeesters und twee Poelrichters in de Ortsverwaltung de Hoet up.

1927 wassen de Weenkers dormit nich mehr toefree. Burmester Ernst Werner un sien Koppel beschloten, mit de Üppersten toe proten, um dat se de Stadtrechte för Weener hebben wullen. Man so recht vöran kwam dat Wark nich.

Un do kwam de 10. Oktober 1929. Bi de Landrat hier in Weener ging 'n Alarm-Telegramm in. Dorna sull Weener de Stadtrechte mit 39 anner Flecken in Nedersassen kriegen. De Upregen was groot. Burmester Werner sette futt 'n Inladen noch för de sülvke Dag up, um mit Ratsheern und de Börgervörstehers över de Telegramm toe beraden.

In sien Inladen stun ok , wat de Börgervertreders toe bedenken harn, un dat will ik hier doch eevkes vörstellen.

Wor ging 't besünners um? So 'n bietje ging dat um de Vertreden van de Börgers. Twee Kollegien sull dat nu geven (Magistrat mit de hauptamtliche Burmester un dree ehrenamtliche Senatoren un 12 Börgervörstehers).

Man dat was gor nich so groot van Belang. Völ mehr van Bedüden was, dat d'r nu 2 eegen Schandarms hermussen. Un wo de nu betalen, wenn man doch all 'n Fleckendener un'n Bote bi 't Elektrizitätswark har. De Upgaven muss man mitnanner verschmelten, was doch kloar! Of ok nich?!

Man dor wur denn doch noch mal tegenrekend, wo dat denn woll was, wenn de Schandarms denn ok wat innehmen denen - as Griepers, ji weten woll, wat ik meen - of nich?!. Un dann wur ok bedocht, dat de Staat ok noch wat toe gaff.

Unner 't Streek wur denn na de Vördeelen fragt. Un dortoe heet dat in de Inladen: "Die Vorteile bei Verleihung der Stadtrechte liegen hauptsächlich auf verwaltungsrechtlichem Gebiet. Die Aufsicht über die Gemeinde führt dann der Regierungspräsident."

Egentliek is dat ja man 'n bitje min as Grund. Sük Stadt noemen toe düren, dat is doch all wat. Dormit trekkt man de Ogen up sük. Man de Inladen seggt dortoe wieder niks ut.

Dat was doch aal noch leep unklor: "Wie die Stadtrechte bei einer evtl. Verwaltungsreform aussehen, ist nicht vorauszusehen. Bestimmt wird aber sein, dass nach Erlass der neuen Verfassungsgesetze es nur noch Städte und Dörfer geben wird."

Dörp wull man ja ok nich wesen - toe recht, so meen ik, un so ging de Andrag rut, un an de 25. Oktober, 2 Weeken later, was 't all in Berlin beschloten: Weener was nu 'n Stadt.

In de Johren dorna het Weener doch an enkelde Steeden fiks toe lieden hat, verlor Finanzamt, Arbeitsamt, Amtsgericht und Tollamt, verlor Hunderten van Inwohners dör Soldatendod un in 't KZ, hett besünners an t' End van de 2. Weltkrieg dör Beschuss un Brand leden. Verlor de Bundeswehrdepot weer, de mit groode Hoope upbaut was, verlor Polak, verlor Hesse-Boomschoelen.

Man Weener wunn ok, wuur groter dör de Verwaltungs- un Gebietsreformgesetz van November 1972, as Beschotenweg, Diele, Holthusen, Karkbörgum, Sankt Georgiwold, Stapelmöör, Velge un Weenermöör dorbi kwammen, kreeg neje Weswarken as Klingele un Weener Plastik, wur 'n richtige Stadt mit 'n moje Haben un moje Siedlungen, kreeg weer 'n süüver Binnenstadt un dat Organeum - un ok de "Eingleisigkeit". Burmester un Stadtdirektor mitnanner an 't Spitze - dat gifft dat nu nich mehr. Siet 1997 is dat in een Amt toesamenfaat't, in dat Burmesteramt. De dor upsit, de word direkt van de Weenkers wählt. Man dat weten ji ja aal.

Kikt man sük de Histoorje van Weener an, so was dat över aal de Johren 'n Up un Of. Weener het alltied mit un van dat engere Umland leeft. Truck Weener de Kreisen grooter - ik denk an de Peerhandel - ging 't ok beter.

Weener brukt in de Toekumst grote Kreise, um wiederhen vörut toe komen, un de kann disse Stadt trekken. De Autobahn liggt nu vör de Dör, de Bahn is weer upklütert un kann weer, man se mut nu ok fakeder brukt worn.

Bi aal dat mut man Weener aber ok helpen, so as bi Weener Plastik, wor se aal an een Tau in een Richte trucken hebben.

"Weener vörut!" Dat is de Böskup! Ik wünske Weener un sien Lü alltied dat Beste!